Saimbeyli (Adana) depremlerinin yerbilimsel özellikleri

Haluk Eyidoğan

Bu makalede Adana ili Saimbeyli ilçesi güneyinde (Şekil 1) 1 Eylül 2026 – 7 Ekim 2026 tarihleri arasında oluşan deprem etkinliğinin yerbilimsel özellikleri değerlendirilmiştir (Tablo 1, Şekil 1).

Tablo 1. 1 Eylül 2026 – 7 Ekim 2026 tarihleri arasında Saimbeyli (Adana) ve güneyinde olan ve büyüklükleri Mw:4.0 ve daha fazla olan depremlerin AFAD-DAD (2026) arşivine göre deprem parametreleri.

İncelediğimiz alanda yer alan ve deprem potansiyeli olan belirgin fay hatları Saimbeyli Fayı ve Savrun Fayı’dır (Şekil 1). MTA kayıtlarına göre bu faylar diri (etkin) faylardır ve zaman zaman üzerlerinde ve yakınlarında çeşitli büyüklüklerde deprem etkinlikleri oluşmaktadır.

Şekil 1. Bu makalede incelenen deprem etkinliğinin bulunduğu alan yeşil renkli çizgiyle gösterilmiştir. Harita MTA (2026) tarafından yayınlanan Türkiye Diri Fay Haritası’ndan alınmıştır.

Saimbeyli (Adana) Deprem etkinliği 1 Eylül 2026-7 Ekim 2026 tarihleri arasında nasıl gelişti?
İnceleme yaptığımız alandaki deprem etkinliği ile ilgili veriler 1 Eylül 2026 ile 7 Ekim 2026 tarihleri arasında AFAD-DAD (2026) arşivinden seçilmiş ve haritalanmıştır (Şekil 2). Söz konusu zaman aralığında seçilen alandaki deprem etkinliğinde büyüklükleri M: 1.0 ve daha fazla olan depremlerle ilgili verilerin sayısı AFAD Deprem Araştırma Dairesi (AFAD-DAD, 2026) verilerine göre 273 tanedir. Deprem etkinliğinde, depremlerin alandaki konumları (Şekil 2), konumlarının ve büyüklüklerinin zaman içerisindeki değişimleri grafiklerle gösterilmiş ve yorumlanmıştır (Şekil 2 ve Şekil 3).

Şekil 2.  1 Eylül 2026-7 Ekim 2026 tarihleri arasında Saimbeyli-Andırın civarındaki, Saimbeyli ve Savrun Fayı arasında oluşan ve büyüklüğü Mw: 1.0 ve daha fazla olan deprem etkinliğinin dışmerkezlerinin (episantır) alansal dağılımı. Haritadaki depremlerin büyüklükleri AFAD-DAD (2026) arşivinden alınmıştır. Büyüklüğü Mw:4.0 ve daha fazla olan depremlerin parametreleri (oluş saati, enlem-boylam, büyüklük) numaralandırılarak Tablo 1’de verilmiştir.

Şekil 2’de gösterilen Saimbeyli ve Sarun fayları arasında kalan bölgede 21 Eylül 2026 tarihinde sismik moment büyüklüğü Mw: 5.0 olan bir deprem oldu. Şekil 3 incelendiğinde bu deprem öncesi bölgede daha küçük depremlerin etkinleştiği ve 21 Eylül 2026 tarihinde Mw: 5.0 büyüklüğünde bir deprem sonrası artçı deprem etkinliğinin sürdüğü gözlenmiştir (Şekil 2 ve Şekil 3). Şekil 2‘ye ilk bakışta depremin depremlerin Savrun Fayı’na daha yakın olmasına rağmen hangi fayla ilişkili olduğunu kesin söyleme olanağı yoktur. Her iki fay MTA Diri Fay Haritası’ndaki bilgilere göre sol yönlü doğrultu atımlı fay türündendir. Nitekim, bu depremin fay düzeleminin sismolojik çözümü KKD-GGB doğrultusunda bir normal fay harekeri ile ilgili olduğu anlaşılmaktadır. Şekil 3 incelendiğinde 21 Eylül 2026’daki 5.0 büyüklüğündeki deprem öncesi bölgede küçük deprem etkinliğinin başladığı gözlenmektedir. Bu etkinlik sürerken 21 Eylül 2026 tarihinde Kapaklıkuyu mahallesinin 5 km kuzeyinde 5.0 büyüklüğünde bir deprem olmuştur. Deprem sonrası artçı deprem etkinliği oluşmuş ve bu etkinlik sürerken 21 Eylül 2026 tarihindeki 5.0 büyüklüğündeki depremin 15 km güneybatısında 4 Eylül 2026 tarihinde saat 14:19 ve 14:36’da büyüklüğü 4.8 ve 4.9 büyüklüğünde iki depremi de içeren bir başka deprem etkinliği başlamıştır.  Aynı gün saat 14:43’de 5.2 büyüklüğünde deprem olmuş ve bunu takiben büyüklükleri 4.1 ve 4.4 arasında değişen üç deprem ve çok sayıda daha küçük deprem etkinliği sürmüştür (Tablo 1). Deprem etkinliğinin derinlikleri 7 km ile 9 km arasında değişmektedir. Yerkabuğunun üst kesimlerinde olan bu deprem etkinliğinin zaman ve mekandaki dağılım örüntüsü Şekil 3’de gösterilmiştir.

Şekil 2 ve Şekil 3 ile birlikte değerlendirildiğinde 1 Eylül 2026 tarihinde başlayan ve 21 Eylül 2026’da 5.0 büyüklüğündeki depremle süren etkinliğinin güneye doğru göç ettiği anlaşılmaktadır. Sismotektonik özellikler bakımından oldukça ilginç bir deprem etkinlik davranışı oluşmuştur (Şekil 3). Bu deprem etkinliğinin zaman ve mekandaki davranış örüntüsüne göre (Şekil 3), 1 Eylül 2026 tarihinden itibaren oluşan deprem etkinliğinin birbirinden 15 km uzakta iki adet büyüklüğü 5.0 ve 5.2 civarında depremleri de içerdiği ve bu etkinliğin bölgedeki Saimbeyli Fayı ile Savrun Fayı arasında ve onlara paralel bir biçimde güneybatıya göç ettiği anlaşılmaktadır. Deprem etkinliğinin güneye doğru göç olgusu 21 Eylül 2026’daki 5.0 büyüklüğündeki depremden sonra çok daha belirgindir.

Şekil 3. Saimbeyli ve Savrun faylarının arasında oluşan deprem etkinliğinin 1 Eylül 2026-7 Ekim 2026 tarihleri arasında zaman ve mekandaki etkinlik davranışı.

Saimbeyli depremleri nasıl bir mekanizma ile oluştu?
Yukarıda yaptığımız gözlem ve değerlendirmelere dayanarak, Saimbeyli deprem etkinliğinin nasıl bir mekanizmayla ilişkili olduğu anlaşılabilir mi? Şekil 2’de verilen deprem konumlarına göre kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda konumlanan deprem etkinliği, her ikisi de sol yönlü doğrultu atımlı olan Saimbeyli Fayı’na 15-20 km uzaklıkta, Savrun Fayı’na ise 10 km uzaktadır. Bu durumda acaba Şekil 2’de gözlenen deprem etkinliği nasıl ve hangi fayla ve nasıl bir sismotektonik ilişkiyle açıklanabilir? Bu amaçla Tablo 1’de verilen deprem etkinliğine ait EMSC (2026) tarafından verilen sismolojik fay düzlemi çözümleri incelenmiştir (Şekil 4).

Şekil 4. Saimbeyli Fayı ile Savrun Fayı arasında oluşan deprem etkinliğinde yer alan ve büyüklüğü 4.0 ve daha fazla olan altı depremin fay düzlemi çözümleri (EMSC, 2026)’dan alınmıştır).

Şekil 4 incelendiğinde, farklı deprem merkezlerinin saptamalarına göre Saimbeyli deprem etkinliğini oluşturan ve büyüklüğü 4.0 ve daha fazla olan 6 depremin (Tablo 1) fay düzlemi çözümleri, etkinliğin KKD-GGB doğrultulu normal fay oluşumu ile ilgili olduğunu göstermektedir. Bu durumda iki sol yanlı doğrultu atımlı fay arasında konumlanan bu deprem etkinliği acaba nasıl bir sismotektonik rejim ve mekanizma ile oluşturulmuştur? Bu sorunun yanıtı için Şekil 5’deki tektonik model sunulmuştur. Bu modele göre, doğrultu atımlı fay bölgelerinde deprem sırasında fay doğrultusuna dik yönde gelişen yanal gerilmeler yerkabuğunun bazı bölgelerinde çek-ayır havzaları ve çöküntü havzaları (basen) oluşturmaktadırlar. Doğrultu atımlı fay bölgelerindeki sürekli yanal hareketler bu çöküntü havzalarında zaman zaman normal faylanma hareketleri ile oluşan depremler havzanın büyüme rejiminin sürdüğünü gösterirler.

Şekil 5. Saimbeyli Fayı ile Savrun Fayı arasında kalan bölgede 21 Eylül 2026-7 Ekim 2026 tarihleri arasında oluşan depremlerin normal faylanma mekanizmasını (Şekil 4) açıklayan sol yanlı doğrultu atımlı fay hareketi ve normal faylanmaya neden olan oblik çek-ayır havza gelişim modelinin şematik gösterimi.

Sonuç
21 Eylül 2026 – 7 Ekim 2026 tarihleri arasında Adana il sınırları içerisinde Saimbeyli Fayı ile Savrun Fayı arasındaki bölgede, beş tanesinin büyüklüğü 4.0 ile 4.9 arasında değişen, iki tanesinin büyüklüğü ise 5.0 ve 5.2 olan ve toplamda 273 adet çeşitli büyüklükte depremlerden oluşan deprem etkinliğinin konumlarına ve fay mekanizması çözümlerine dayanarak, bu iki fay üzerindeki sol yanlı doğrultu atımlı hareketten kaynaklanan yanal gerilme alanının bölgede KD-GB doğrultusunda bir oblik çek-ayır mekanizması ile havza oluşumunu geliştirdiği sonucuna varılmıştır.

KAYNAKLAR

– AFAD-DAD, 2026. T.C. İçişleri Bakanlığı, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Deprem Araştırma Dairesi Müdürlüğü, Ankara. https://deprem.afad.gov.tr/home-page

– EMSC, 2026. The European-Mediterranean Seismological Centre, https://www.emsc-csem.org/

– MTA, 2026. Türkiye Diri Fay Haritası. Maden ve Tetkik Arama Genel Müdürlüğü, Ankara. https://yerbilimleri.mta.gov.tr/anasayfa.aspx